Katolickie szkoły w laickiej Francji– skąd ich fenomen?
Francja kojarzy się z laickością – laïcité, rozdziałem Kościoła od państwa i bardzo silną tradycją świeckiej szkoły publicznej. Tymczasem we Francji działa ponad 7200 katolickich placówek oświatowych, do których uczęszcza około 20% uczniów. Można więc mówić o prawdziwym fenomenie. Skąd tak silna pozycja szkolnictwa katolickiego we Francji?
Jak łatwo się domyślić, do szkół katolickich wcale nie posyłają swoich dzieci wyłącznie rodziny głęboko wierzące czy regularnie związane z Kościołem. Oczywiście takie rodziny również tam znajdziemy, ale dla wielu rodziców wybór szkoły katolickiej ma przede wszystkim charakter praktyczny: liczy się poziom nauczania, atmosfera, dyscyplina i sposób wychowania.
Tradycja sięgająca średniowiecza
Po upadku Cesarstwa Rzymskiego to Kościół przez wieki był jedną z najważniejszych instytucji odpowiedzialnych za zachowanie i przekazywanie wiedzy. W średniowieczu powstawały szkoły klasztorne i katedralne.
W 529 roku, podczas synodu w Vaison, biskupom zalecano zakładanie szkół przy kościołach. Rozwijały się szkoły katedralne, w których kształcili się przyszli duchowni, ale także ludzie przygotowujący się do życia intelektualnego i administracyjnego.
Jedną z najbardziej znanych była szkoła katedralna przy Notre-Dame w Paryżu. To właśnie w takim środowisku rozwijało się średniowieczne życie intelektualne miasta.
W klasztorach mnisi przepisywali księgi, zachowując teksty, które bez ich pracy mogłyby zaginąć. Przez wieki Kościół był więc nie tylko instytucją religijną, ale również jednym z głównych filarów europejskiej edukacji. Ta tradycja pozostawiła we Francji trwały ślad.
Dlaczego rodzice wybierają szkołę katolicką?
Dla wielu francuskich rodziców szkoła katolicka jest przede wszystkim alternatywą dla szkoły publicznej. Francuska szkoła publiczna od lat mierzy się z poważnymi problemami: niedoborem nauczycieli, trudnościami z zastępstwami, problemami z dyscypliną, nierównościami między placówkami oraz niezadowalającymi wynikami części uczniów.
Nie oznacza to oczywiście, że każda szkoła publiczna działa źle. Są we Francji znakomite szkoły publiczne i bardzo dobrzy nauczyciele. Problem polega raczej na tym, że jakość doświadczenia szkolnego może bardzo różnić się w zależności od szkoły, dzielnicy i środowiska.
Dyscyplina i wychowanie
Jednym z argumentów przemawiających za szkołami katolickimi jest większy nacisk na zasady i zachowanie uczniów. W wielu placówkach nie chodzi wyłącznie o to, czy dziecko odrabia lekcje i osiąga dobre wyniki. Oceniane jest również jego zachowanie.
Można spotkać systemy punktowe, kolory czy uwagi dotyczące zachowania. Jeżeli sytuacja się nie poprawia, szkoła kontaktuje się z rodzicami. A w poważniejszych przypadkach konsekwencje mogą być znacznie bardziej zdecydowane, łącznie z usunięciem ucznia ze szkoły, choć oczywiście zasady zależą od konkretnej placówki i jej regulaminu.
To właśnie przewidywalność zasad i konsekwencji jest dla części rodziców bardzo ważnym argumentem. Szkoła ma nie tylko uczyć, ale również wychowywać.
Ile kosztuje szkoła katolicka?
Francuska szkoła katolicka nie musi być szkołą elitarną ani szkołą wyłącznie dla dzieci zamożnych rodzin.
We Francji wiele szkół katolickich działa na podstawie umowy z państwem – sous contrat. Państwo finansuje wtedy znaczną część funkcjonowania szkoły, a placówka pozostaje objęta francuskim systemem edukacji i musi respektować określone zasady. W takich szkołach religia katolicka nie oznacza, że wszyscy uczniowie są katolikami. Wręcz przeciwnie. Można spotkać dzieci pochodzące z rodzin niewierzących, innych wyznań, a także wiele dzieci muzułmańskich.
Dla rodziców wybierających taką szkołę najważniejsze może być nie wyznanie, ale właśnie poziom nauczania, atmosfera i zasady panujące w placówce.
Istnieją również szkoły katolickie poza kontraktem z państwem – hors contrat. Mają one większą autonomię, ale rodzice ponoszą większą część kosztów, a szkoła ma również większą swobodę w określaniu zasad przyjmowania uczniów. Często w takich szkołach kryterium przyjęcia jest posiadanie zaświadczenia chrztu.
W takich szkołach, które mają kontrakt z państwem roczna nauka może wynosić około 1000 euro. W szkołach nie obiętych kontaktem z państwem opłaty mogą wzrosnąć dwykrotnie. Każda szkoła ma również inną cenę, więc jest to orientacyjna suma.
Czy rzeczywiście szkoły katolickie są lepsze od publicznych?
Nie można odpowiedzieć na to jednym słowem. Jakość zależy od konkretnej placówki, nauczycieli, środowiska i poziomu uczniów. Nie każda szkoła katolicka jest świetna i nie każda szkoła publiczna ma problemy.
Ale jedno jest pewne: popularność szkolnictwa katolickiego we Francji mówi bardzo dużo o oczekiwaniach francuskich rodziców wobec szkoły.
I być może właśnie dlatego ten fenomen warto obserwować nie tylko z perspektywy religii, ale przede wszystkim edukacji i wychowania.
